GİRİŞ

Dış ticarete konu eşyanın vergilendirilmesi ve bu eşyaya ilişkin dış ticaret politikası önlemlerinin uygulanması beyan esasına dayanmaktadır. Bütün kişiler dış ticarete konu eşyanın vergilendirilmesine ilişkin olarak gümrük idaresine bizzat kendileri beyanda bulunabilecekleri gibi bu beyanı yapmak üzere bir temsilci tayin edebilirler.

Genel olarak temsil, bir hukuki işlemin bir kimsenin ad ve hesabına bir başkası tarafından yapılmasıdır. Ticari hayatın gelişmesi ve genişlemesi dolayısıyla temsil kurumunun önemi her geçen gün artmaktadır. Temsil kurumuna ilişkin genel düzenleme 6098 sayılı Borçlar Kanunu’nun 40 ila 48. maddeleri arasında yer almaktadır.

Dolaylı Temsil: Temsilci hukuki işlemi yaparken onu başkasının adına yapmakta olduğunu üçüncü kişiye söylemez. Bu tür temsilde işlem temsilci adına başkasının hesabına yapılır. Söz konusu işlemden doğan borçlar doğrudan doğruya temsilciye ait olmaktadır.

Doğrudan Doğruya Temsil: Yetkili temsilcinin yapmış olduğu hukuki işlemin hüküm sonuçları işlemin yapıldığı andan itibaren doğrudan doğruya temsil olunana ait olur. Temsilci bu işlemden hiçbir hak kazanmadığı gibi hiçbir borç altına da girmez.

İthalatçılar 4458 sayılı Kanunda yer alan usul ve esaslar dairesinde ithal eşyasının vergilendirilmesine ilişkin beyanın kendileri yerine Gümrük Müşaviri tarafından yapılabilmesi için Gümrük Müşavirini temsilci olarak tayin edebilirler. Dış ticarete konu eşyanın vergilendirilmesine ilişkin beyanın hem teknik hem de hukuki yönünün olması bu işlemlerin ehil kimseler tarafından yapılmasını gerektmektedir.

Gümrük Müşavirinin temsilci tayin edinilmesine ilişkin usul ve esaslar 4458 sayılı Gümrük Kanunun 5 ve 225 maddeleri ile Gümrük Yönetmeliğinin 561 ve müteakip maddelerinde düzenlenmiştir. Bu düzenlemelere göre, Gümrük Müşavirinin gümrük idaresi nezdinde temsilci sıfatıyla bir hukuki işlem yapabilmesi için dolaylı temsilci tayin edilmesi şarttır.

SORUMLULUK KURUMUNUN AMACI

Müteselsil sorumluluk kurumunun getiriliş amacı gümrük vergilerinin tahsilini güvence altına almaktır. Özellikle vergi kaçağının çok olduğu ülkemizde vergi kaçağını azaltmak amacıyla müteselsil sorumluluk kurumu uygulamaya konulmuştur.

Bu şekilde verginin ödenmesinden müteselsilsen sorumlu tutulanlar verginin hesaplanmasına esas bilgi ve belgelerin vergilendirmeyi yapacak olan idareye doğru olarak beyan edilip edilmediğini veya tam olarak ödenip ödenmediğini kontrol etmek zorunda kalmaktadırlar.

MÜŞTEREK VE MÜTESELSİL SORUMLULUK

Müştereken ve müteselsilsen sorumluluk Borçlar Kanununda düzenlenmiştir.

  • Müşterek Sorumluluk: Birden fazla kişinin kusuru neticesinde zararın doğması halinde zarar verenleri borçtan hissesi oranında sorumlu tutan türdür.
  • Müteselsil Sorumluluk: Birden fazla borçlunun haksız fiil nedeniyle doğan zarardan belirli bir sıralamaya göre sorumlu tutulmasıdır.
  • Müşterek ve Müteselsil Sorumluluk: Borçluların tümünün alacaklıya karşı aynı anda ve borcun tamamıyla sorumlu olmasıdır. Alacaklı alacağının tamamını dilediği takdirde borçluların tamamından talep edebileceği gibi bir kısmından veya sadece birinden talep edebilir.

GÜMRÜK MÜŞAVİRİNİN SORUMLULUĞU

Gümrük vergilerinin tahsilinin sürüncemede kalmasını önlemek ve hazine alacağını garantiye almak amacıyla gümrük vergilerinin ödenmesinde müştereken ve müteselsilsen sorumluluk 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 192. Maddesinde düzenlenmiştir.

4458 Sayılı Gümrük Kanunu Madde 181/2:
“İthalatta gümrük yükümlülüğünde yükümlü, beyan sahibidir. Dolaylı temsil durumunda hesabına gümrük beyanında bulunulan kişi de yükümlüdür. Dolaylı temsilde temsilcinin yükümlülüğü beyanda kullanılan verilerin yanlış olduğunu bildiği veya mesleği icabı ve mutat olarak bilmesi gerektiği durumlarla sınırlıdır.”

Bu nedenle, Gümrük Müşavirinin yükümlü olabilmesi için, beyanda kullandığı verilerin yanlış olduğunu bildiği veya mesleği icabı ve mutat olarak bilmesi gerektiği durumların var olması şarttır. Bu şartların varlığı belgelendirilmediği sürece Gümrük Müşaviri yükümlü sayılmayacağından noksan ödenen veya hiç ödenmeyen vergilerin ödenmesinden de müştereken ve müteselsilsen sorumlu olmayacaktır.

ŞİRKET ORTAĞI GÜMRÜK MÜŞAVİRİNİN VE ORTAĞI OLDUĞU ŞİRKETİN SORUMLULUĞU

Gümrük Müşavirliğinin bir tüzel kişilik olması halinde, Gümrük Müşavirinin ve ortağı bulunduğu şirketin gümrük vergilerinden ve para cezalarından müteselsilsen sorumluluğu 4458 sayılı Gümrük Kanunun 229. Maddesinin 2 numaralı fıkrasında düzenlenmiştir.

Sözü edilen durumların varlığı halinde gümrük idaresi ödenmeyen gümrük vergileri ve para cezalarının tamamını gümrük müşavirinin hesabına beyanda bulunduğu kişinin, gümrük müşavirinin veya gümrük müşavirinin ortağı olduğu tüzel kişinin mal varlığından tahsil edebilecektir.

MİRASÇILARIN VE KANUNİ TEMSİLCİNİN SORUMLULUĞU

6183 sayılı Kanun düzenlemelerine göre Gümrük Müşavirinin Türk Medeni Kanununda belirlenen usul ve esaslara göre mirası reddetmemiş mirasçıları, Gümrük Müşavirinden ödemek mecburiyetinde olup da ödemediği gümrük vergileri ve para cezalarının ödenmesinden miras hisseleri oranında sorumludurlar.

GÜMRÜK MÜŞAVİRİNİN VE ŞİRKETİNİN SORUMLU TUTULMASINI GEREKTİREN DURUMLAR

Gümrük Genel Tebliği (Tahsilat İşlemleri) (Seri No: 2)’nin 6. Maddesine göre aşağıdaki durumlarda sorumluluk doğar:

  • Gümrük beyannamelerinin beyanın hazırlanmasına esas alınan bilgi ve belgelere uygun olmaması,
  • Gümrük beyannamesi eki belgeler arasında çelişki bulunması halinde gümrük müşavirinin elindeki imkanlarla bunu araştırmamış olması,
  • Gümrük beyannamesine eklenen belgelerin sahte, yanlış veya hatalı olduğuna ayrıca bir araştırmaya gerek duyulmaksızın anlaşılabilecek olması,
  • Gümrük beyannamesine eklenen belgelerin ulusal ve uluslararası mevzuatın öngördüğü formlara veya şartlara uygun olmaması,
  • Fiziki incelemeyle anlaşılabilecek durumlarda vergi kaybına neden olacak tarife beyanlarında bulunulması.

DEĞERLENDİRME VE SONUÇ

Hukuk Devleti ilkesinin ön koşullarından biri olan hukuk güvenliği ile hukuk güvenliğinin sağlanması amaçlanmaktadır. Hukuk güvenliği ilkesi hukuk normlarının öngörülebilir olmasını bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde Devlete güven duyabilmesini gerekli kılar.

Gümrük Müşavirinin ödenmeyen veya noksan ödenen gümrük vergilerinden sorumlu tutulup tutulmayacağının tamamen kişilerin takdirinden kurtulması ve hukuk güvenliğinin sağlanması adına Gümrük Yönetmeliğinde somut ve adil adımların atılması gerekmektedir.